Turkije heeft een rijke geschiedenis die duizenden jaren teruggaat. Van de vroegste paleizen tot Byzantijnse kerken en Romeinse theaters: vrijwel elke steen vertelt een verhaal. Inmiddels staan 22 plekken op de UNESCO-werelderfgoedlijst, en niet alleen in Istanbul of Cappadocië. Ook de regio Antalya heeft bijzondere sites, met nog eens tientallen historische schatten die op de nominatielijst staan.
Wat is UNESCO-werelderfgoed?
UNESCO-werelderfgoed omvat locaties die door de internationale gemeenschap als van uitzonderlijke universele waarde worden erkend, of dat nu cultureel, historisch of natuurlijk is. Wanneer UNESCO een plek op de Werelderfgoedlijst plaatst, betekent dit dat zij iets wezenlijks vertelt over de ontwikkeling van de mensheid: over beschavingen, vakmanschap, kunst of de relatie tussen mens en natuur.
Turkije: Een schatkamer van UNESCO-werelderfgoed
Turkije heeft maar liefst 22 erkende werelderfgoedsites. Twintig daarvan vallen onder cultureel erfgoed en vertellen iets over de geschiedenis, architectuur of de beschavingen die hier ooit bloeiden. De overige twee gelden als gemengd erfgoed, omdat ze zowel cultureel van groot belang zijn als een uitzonderlijke natuurlijke omgeving hebben. Daarnaast staan er nog tientallen andere locaties – ook in Antalya – op de Voorlopige Lijst en maken zij kans om in de toekomst officieel erkend te worden.
De grote namen op de Turkse UNESCO-lijst
1. Cappadocië: waar de natuur architect speelde
In de regio Göreme heeft vulkanische as zich door miljoenen jaren erosie gevormd tot een bijzonder landschap vol ‘feeënschoorstenen’, de hoge, kegelvormige rotsen die het gebied een bijna magische uitstraling geven. Vanaf de 4e eeuw trokken vroege christenen naar dit afgelegen gebied om te schuilen voor vervolging. Ze ontdekten dat het zachte vulkanische gesteente makkelijk te bewerken was.
Zo konden complete nederzettingen uit de rotsen worden gehouwen, met woningen, kloosters en tientallen grotkerken. De wanden daarvan werden versierd met kleurrijke fresco’s die bijbelse taferelen en heiligen uitbeelden. De meest indrukwekkende verzameling is vandaag te zien in het Göreme Open Air Museum, dat meer dan terecht is opgenomen op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.
3. Efeze: Parel van de Romeinse oudheid
Efeze was ooit een belangrijke Griekse en later Romeinse havenstad, bekend om haar monumentale architectuur, culturele rijkdom en grote religieuze betekenis. Sinds 2015 staat de stad op de UNESCO-Werelderfgoedlijst, met iconische bezienswaardigheden zoals de Bibliotheek van Celsus, het indrukwekkende amfitheater en de resten van de Tempel van Artemis, een van de zeven wereldwonderen uit de oudheid. Eeuwenlang was Efeze een centrum voor handel, filosofie en geloof. Vandaag de dag bezoeken miljoenen mensen de stad om haar indrukwekkende geschiedenis van dichtbij te ervaren.
4. Göbekli Tepe: het heiligdom dat onze geschiedenis herschreef
Op een heuvel bij Şanlıurfa in Zuidoost-Turkije ligt Göbekli Tepe, een archeologische vindplaats die wordt gezien als het oudste bekende monumentale heiligdom ter wereld. De site dateert uit ongeveer 9600 v.Chr. en werd gebouwd door jager-verzamelaars, dus lang voordat landbouw of veeteelt bestond. Het complex bestaat uit meerdere stenen cirkels met T-vormige kalkstenen pilaren, sommige meer dan 5,5 meter hoog en versierd met reliëfs van wilde dieren zoals leeuwen, slangen en vogels.
Göbekli Tepe heeft onze kijk op de vroegste menselijke geschiedenis ingrijpend veranderd. De vondsten laten zien dat mensen waarschijnlijk al samenkwamen voor rituelen en dat ze met elkaar samenwerkten om grote bouwwerken te maken. Dat suggereert dat religie en georganiseerde samenwerking misschien al bestonden vóórdat mensen landbouw ontwikkelden, terwijl we vroeger dachten dat het juist andersom was.
2. Istanbul: werelderfgoed aan de Bosporus
Istanbul herbergt indrukwekkend werelderfgoed uit zowel de Byzantijnse als de Ottomaanse geschiedenis. De Hagia Sophia (Ayasofya) is daarvan een beroemd voorbeeld: een basiliek uit de 6e eeuw die later moskee werd, vervolgens museum en sinds 2020 opnieuw moskee. Ook de Sultanahmetmoskee, beter bekend als de Blauwe Moskee, met haar zes slanke minaretten laat dit rijke verleden zien.
Het Topkapıpaleis maakt het geheel compleet. In de vele zalen en binnenplaatsen ervaar je nog steeds hoe luxueus het leven aan het hof eigenlijk was en hoeveel macht de Ottomaanse sultans hadden.
5. Pamukkale: het natuurlijke kuuroord van de oudheid
De witte kalkterrassen van Pamukkale lijken op bevroren watervallen, maar het thermale water dat eroverheen stroomt is juist aangenaam warm. De Romeinen ontdekten deze bijzondere bron al vroeg en bouwden er de stad Hierapolis bovenop, compleet met een indrukwekkend theater en slim ontworpen badhuizen. Ook nu, in 2025, kun je als bezoeker nog steeds ontspannen in het warme water.
6. Pergamon: De stad die tegen de hemel klom
Hoog boven het huidige Bergama liggen de resten van Pergamon, ooit een van de machtigste steden van de oude wereld. De stad was bijzonder omdat alles tegen de steile berg was gebouwd – van beneden naar boven, als een enorme trap. Helemaal bovenop stonden de belangrijkste gebouwen. Denk aan tempels, paleizen en een theater dat zo steil is dat je er bijna duizelig van wordt. Pergamon dankte haar faam vooral aan de beroemde bibliotheek, na Alexandrië de grootste van de oudheid.
7. Troje: waar mythe en werkelijkheid elkaar ontmoeten
Onder deze heuvel liggen de resten van negen opeenvolgende nederzettingen, die tussen ongeveer 3000 voor Christus en de Romeinse tijd telkens opnieuw op dezelfde plek werden opgebouwd. Daardoor ontstond een duidelijke gelaagde structuur, waarin archeologen goed kunnen volgen hoe Troje zich in de loop van duizenden jaren ontwikkelde. Elke laag geeft nieuwe informatie over handel, oorlogvoering, bouwtechnieken en het dagelijks leven op deze strategische plek tussen Europa en Azië.
De 4 Turkse nieuwkomers op de UNESCO-werelderfgoedlijst
1. Aphrodisias: de stad gewijd aan de godin van de liefde
Vlakbij Malatya ligt Arslantepe, de ‘Leeuwenheuvel’, een archeologische vindplaats die in 2021 werd opgenomen op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Deze plek laat zien hoe macht en organisatie in het Nabije Oosten ontstonden. Rond 3000 v.Chr. werd hier een van de eerste paleizen ter wereld gebouwd. Al voordat de farao’s hun piramides lieten oprichten, experimenteerden de heersers van Arslantepe met monumentale architectuur en vroege vormen van bestuur.
Bij opgravingen werd een uitgebreid paleiscomplex ontdekt, met beschilderde muren, opslagruimtes vol kleizegels en een troonzaal met kleurrijke muurschilderingen. De duizenden gevonden zegels tonen aan dat de mensen hier al vroeg administratieve systemen ontwikkelden om handel en voorraden te regelen – een vroege voorloper van bureaucratie in latere rijken. Ook de metalen zwaarden die in Arslantepe zijn gevonden behoren tot de oudste ter wereld.
2. Arslantepe: waar de eerste paleizen verrezen
Vlakbij Malatya ligt Arslantepe (de Leeuwenheuvel) een archeologische vindplaats die in 2021 werd opgenomen op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Deze plek vertelt het verhaal van het vroege ontstaan van macht en organisatie: rond 3000 v.Chr. verrees hier een van de allereerste paleizen ter wereld. En lang voordat de farao’s hun piramides bouwden, experimenteerden de heersers van Arslantepe al met monumentale architectuur en de vroegste vormen van staatsbestuur.
Opgravingen brachten een paleiscomplex aan het licht, met beschilderde muren, opslagruimtes vol kleizegels en een troonzaal die was versierd met kleurrijke muurschilderingen. De duizenden gevonden zegels laten zien hoe de mensen hier al vroeg administratieve systemen ontwikkelden om handel en voorraden te beheren. Een voorloper van de bureaucratie van de latere rijken. Ook de metalen zwaarden die in Arslantepe zijn opgegraven behoren tot de oudste ter wereld.
3. Gordion: de stad van Koning Midas
Gordion, de hoofdstad van het oude Phrygië in Centraal-Turkije, staat sinds 2023 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Deze historische stad is nauw verbonden met de mythe van koning Midas, die volgens het verhaal alles wat hij aanraakte in goud veranderde. Ook de beroemde Gordiaanse knoop, die Alexander de Grote hier zou hebben doorgehakt, draagt bij aan de bijzondere betekenis van Gordion.
Archeologen hebben in Gordion de resten blootgelegd van een opvallend goed bewaarde stad uit de 8e eeuw v.Chr. Ze ontdekten er imposante stadspoorten en enkele van de oudste houten bouwwerken ter wereld. In een enorme grafheuvel, waarschijnlijk die van de vader van koning Midas, vonden zij bovendien een volledig intacte houten grafkamer die na 2.700 jaar nog steeds overeind stond.
De rijk versierde vondsten — van bronzen ketels tot verfijnd houtsnijwerk — laten goed zien hoe welvarend het Phrygische rijk was en hoe hoog het vakmanschap van zijn ambachtslieden lag.
4. Houten Moskeeën: eenvoud van buiten, pracht van binnen
Sinds 2023 staan vijf bijzondere houten moskeeën in Anatolië op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Deze bouwwerken uit de 13e en 14e eeuw houden een unieke en bijna verdwenen bouwtraditie levend. Aan de buitenkant ogen ze eenvoudig en sober, maar binnen zie je meteen hoe bijzonder de architectuur is. Het dak wordt dan ook niet ondersteund door stenen, maar door een ingenieus houten skelet dat een warm, kunstig en volledig met de hand gemaakt interieur vormt — iets dat je zelf moet zien.
Antalya’s werelderfgoed
Xanthos-Letoon: het verhaal van de trotse Lyciërs
Xanthos en Letoon staan op de UNESCO-lijst als de ultieme vertegenwoordigers van de Lycische beschaving. Nergens anders zie je zo goed hoe Griekse en Perzische tradities werden verweven tot een nieuwe, eigen identiteit. De combinatie van monumentale graven, unieke inscripties en bijzondere architectuur maakt dit duo tot een van de meest waardevolle archeologische locaties van Turkije.
Kandidaten voor de toekomst
1. Alanya: middeleeuws meesterwerk aan zee
Alanya wordt gedomineerd door het imposante Seltsjoekenkasteel en de karakteristieke Rode Toren, twee herkenbare monumenten uit de middeleeuwen. Aan de voet van de rots ligt de 13e-eeuwse scheepswerf, een absolute must-see. Omdat dit complex zo goed bewaard is gebleven, krijg je hier nog een levendig beeld van de maritieme geschiedenis die Alanya eeuwenlang heeft gevormd.
2. Aspendos: het theater waar de akoestiek nog altijd perfect is
Aspendos is misschien wel het best bewaarde Romeinse theater ter wereld. Dit 2e-eeuwse meesterwerk bood plek aan 15.000 toeschouwers. De akoestiek is legendarisch: zelfs een fluistering op het podium is tot op de bovenste rij te horen. Geen wonder dat hier nog steeds concerten plaatsvinden.
3. Myra-Demre: waar Sint-Nicolaas bisschop was
Myra staat vooral bekend om de rotsgraven die in de steile bergwand zijn uitgehouwen, maar de stad heeft nóg een bijzonder verleden. In de 4e eeuw leefde en werkte hier namelijk Sint-Nicolaas als bisschop. Daardoor is het huidige Demre niet alleen een archeologische site, maar ook een unieke historische bestemming voor iedereen die geïnteresseerd is in de oorsprong van deze beroemde heilige.
4. Perge: waar Sint-Paulus predikte
Op slechts een kwartiertje van Antalya centrum liggen de indrukwekkende ruïnes van Perge, een antieke stad die al bestond ten tijde van de Hettieten. De Romeinen transformeerden het tot een modelstad: kaarsrechte straten geflankeerd door zuilen, een enorm stadion voor 15.000 toeschouwers, en badhuizen met vernuftige verwarmingssystemen die zelfs naar moderne maatstaven ingenieus zijn.
5. Termessos: de onneembare bergvesting
Hoog in de bergen, op meer dan 1000 meter hoogte, ligt Termessos. De ligging is zo ruig dat zelfs Alexander de Grote zijn poging om de stad in te nemen opgaf. Wie de klim naar boven maakt, wordt beloond met een adembenemend theater dat rechtstreeks uit de rotswand is gehouwen. Vanaf hier heb je een spectaculair uitzicht over de diepe valleien die de stad ooit zo goed verdedigden.
Je reis langs het UNESCO-werelderfgoed in Turkije plannen
Een complete route door Zuid-Turkije
Wil je het Turkse werelderfgoed in al zijn glorie ervaren? Begin je reis in het bruisende Istanbul en vlieg daarna door naar Denizli voor het spierwitte wonder van Pamukkale en het antieke Hierapolis. Vervolg je route in het zuiden: bezoek Perge in de koele ochtenduren en klim in de middag naar het adelaarsnest Termessos voor een magische zonsondergang in het theater. Neem vervolgens de tijd voor de schilderachtige kustweg richting Xanthos en Letoon – met een welverdiende duik bij Patara – en sluit je reis in stijl af in Alanya, waar je na een bezoek aan het kasteel heerlijk dineert in de haven.
Wanneer ga jij op ontdekkingstocht door de tijd?
Kun jij ook niet wachten om het UNESCO-werelderfgoed van Turkije te ontdekken? Op Antalya.nl vind je leuke routes, fijne hotels en verrassende plekken die je reis door Antalya extra bijzonder maken.
