Elke zomer, wanneer het water van de Middellandse Zee is opgewarmd en de volle maan boven de horizon hangt, voltrekt zich aan de stranden van Antalya iets bijzonders. Dan kruipen zeeschildpadden van 80 tot 150 kilo in de schemering langzaam het strand op. Met hun krachtige achtervinnen graven ze een kuil in het warme zand, waarin ze tussen de 80 en 120 eieren leggen. Dit eeuwenoude ritueel herhaalt zich al miljoenen jaren — en Turkije, met name de provincie Antalya, behoort tot de belangrijkste broedgebieden ter wereld voor de Caretta caretta, beter bekend als de onechte karetschildpad.
Waarom is Turkije zo belangrijk voor zeeschildpadden?
Langs de zuidkust van Turkije, van Dalyan tot Gazipaşa, liggen tientallen stranden waar zeeschildpadden elk jaar hun eieren leggen. Deze kustlijn vormt de op één na belangrijkste nestregio voor Caretta caretta in het hele Middellandse Zeegebied. Vooral de stranden in de provincie Antalya spelen een belangrijke rol: Belek, Patara en Çıralı behoren tot de belangrijkste broedplaatsen van het land.
Belek heeft – verrassend genoeg, gezien de vele hotels – de hoogste nestdichtheid van Turkije. Hier kruipen elk seizoen duizenden pasgeboren zeeschildpadjes het water in, waarbij ze instinctief navigeren naar de helderste horizon. Op een natuurlijk strand is dat altijd de open zee, maar in Belek vereist dit door de vele verlichting extra bescherming om te voorkomen dat ze de verkeerde kant op kruipen.
Hoe worden de nesten beschermd?
Tijdens het broedseizoen houden vrijwilligers en beschermers de stranden nauwlettend in de gaten. Zodra een zeeschildpad een nest heeft gemaakt, wordt dit gemarkeerd en beschermd met houten hekjes of fijn gaas. Zo blijven de eieren veilig tot de jongen uitkomen. Elk nest krijgt een eigen registratie: hoeveel eieren zijn er gelegd en hoeveel schildpadjes bereiken uiteindelijk veilig de zee?
Dankzij deze inzet krijgen duizenden jonge zeeschildpadden elk jaar de kans om hun eerste meters richting de Middellandse Zee te maken — een wonder dat zich telkens herhaalt langs de Turkse kust.
De levenscyclus van de Caretta caretta zeeschildpad
1. De terugkeer naar het geboortestrand
Een vrouwelijke zeeschildpad bezit een opmerkelijk instinct. Na wel 25 tot 30 jaar rondzwerven over de open zee weet ze moeiteloos de weg terug te vinden naar het strand waar haar leven ooit begon. Wetenschappers vermoeden dat ze daarbij het aardmagnetisch veld gebruikt, als een onzichtbaar kompas dat haar naar huis leidt. Wanneer ze uiteindelijk ‘haar’ strand heeft bereikt, blijft ze eerst rustig dobberen in het ondiepe water. Daar wacht ze geduldig, alsof ze het juiste moment voelt aankomen — tot de nacht haar de veiligheid biedt om het strand op te kruipen en nieuw leven te brengen.
2. Het leggen van de eieren (mei tot september)
Vanaf mei begint dit bijzondere ritueel langs de kust: de Caretta caretta-vrouwtjes komen dan aan land om hun eieren te leggen. Dat doen ze bijna altijd laat op de avond of midden in de nacht, wanneer het strand rustig is en het zand is afgekoeld. Met hun krachtige achtervinnen graven ze een nestkuil van ongeveer 40 tot 60 centimeter diep. Daarin leggen ze doorgaans zo’n 80 tot 120 eieren, waarna ze het nest zorgvuldig weer dichtgooien en het zand stevig aandrukken. Zo is de plek minder opvallend voor roofdieren én ook beter beschermd tegen de warmte van de zon. Het hele proces kost al snel één tot twee uur. En het blijft niet bij één nest: in één seizoen keert een vrouwtje vaak meerdere keren terug.
3. De broedperiode (50 tot 70 dagen)
De eieren hebben ongeveer 50 tot 70 dagen nodig om onder het warme zand uit te komen. De temperatuur van dat zand, opgewarmd door de zon, is daarbij allesbepalend. Die bepaalt namelijk het geslacht van de jonge zeeschildpadjes. De regel is eenvoudig: bij hogere temperaturen (boven de 29°C) worden vooral vrouwtjes geboren, terwijl koeler zand (onder de 27°C) juist mannetjes oplevert. Door de opwarming van de aarde raakt dit helaas wat uit balans. Hoe warmer het wordt, hoe meer vrouwtjes er uit de eieren komen — en dat vormt op de lange termijn een grote bedreiging voor de soort.
4. De geboorte (Het uitkomen)
Na ongeveer twee maanden barsten diep onder het zand de eieren open. Het uitkomen is een echte groepsinspanning: de pasgeboren schildpadjes klauteren over elkaar heen en graven samen een weg naar de oppervlakte. Dat kan wel een paar dagen duren. Ze wachten daarbij slim tot het zand boven hen afkoelt. Dat is voor hen het teken dat de nacht is gevallen en ze veilig tevoorschijn kunnen komen.
5. De race naar zee
Dan, vaak uit het niets, begint het zand te bewegen. Kleine scheurtjes verschijnen, het oppervlak borrelt open — en plots kruipen de eerste schildpadjes naar buiten. Wat volgt is de belangrijkste én gevaarlijkste race van hun leven. Instinctief rennen de tientallen kleintjes zo snel ze kunnen naar het lichtste punt aan de horizon (de open zee). Maar hun tocht is allesbehalve eenvoudig: krabben en vossen liggen op de loer, terwijl kunstlicht van hotels en strandtenten hen fataal kan verwarren.
Ieder moment telt, en slechts een handvol bereikt uiteindelijk de schuimende branding. Daar, in de golven die hen meevoeren naar de open zee, begint hun onvoorspelbare leven vol omzwervingen.
Belangrijke broedstranden voor zeeschildpadden in Antalya
1. Patara Beach
Patara Beach is een van de grootste broedplaatsen voor de Caretta caretta zeeschildpadden in Turkije. Met zijn 18 kilometer lange zandstrand biedt het ruimte aan honderden nesten per seizoen. In 2021 telden vrijwilligers hier 316 nesten en werden bijna 17.000 jongen geboren. Het strand is ’s nachts (van 20:00 tot 08:00 uur) gesloten en grote delen zijn gemarkeerd als beschermd broedgebied.
2. Çıralı Beach
Hoewel Çıralı veel kleiner is dan Patara, is het een van de best beschermde broedplaatsen voor zeeschildpadden in Antalya. Het strand, dat vlakbij de ruïnes van Olympos ligt, staat bekend om de hechte samenwerking tussen vrijwilligers en de lokale gemeenschap. Zij bewaken het strand ’s nachts en plaatsen de kenmerkende metalen kooitjes over de nesten. Dat werk loont: in 2023 werden hier 153 nesten geteld, waaruit meer dan 8.000 jonge zeeschildpadjes veilig de zee bereikten.
3. Olympos Beach
Aan de andere kant van de baai, direct grenzend aan Çıralı, vind je Olympos Beach. Dit deel van het strand is bereikbaar via de beroemde ruïnes van de gelijknamige Lycische stad en staat bekend om zijn ruige schoonheid en ‘bohemian’ sfeer. Omdat de nesten zich vaak tot aan de bosrand uitstrekken, is dit bewust een volledig ‘wild’ strand gebleven. Dat betekent: geen ligbedden, geen parasols en geen commerciële strandtenten. Dankzij de afgelegen ligging en het totale gebrek aan kunstlicht, is dit een van de donkerste en veiligste plekken voor een vrouwtje om ’s nachts ongestoord aan land te komen.
4. Belek Beach
Belek Beach is een van de belangrijkste broedplaatsen van de Caretta caretta in de hele Middellandse Zee. Duizenden vrouwtjes leggen hier hun eieren op stranden die direct aan de resorts grenzen, en dat maakt bescherming ingewikkeld. Vrijwilligers van organisaties zoals EKAD werken daarom nauw samen met de vele hotels. Zo houden ze de nesten veilig, ondanks de drukte en het felle kunstlicht.
5. Kızılot Beach
Wat tot voor kort nog een bijna ongerept gebied was, ontwikkelt zich nu in hoog tempo door de komst van grote all-inclusive resorts. Maar ondanks deze toeristische opmars is het 26 kilometer lange zandstrand van Kızılot nog altijd een belangrijke broedplaats voor Caretta caretta zeeschildpadden.
6. Tekirova Beach
Ondanks zijn bescheiden lengte van slechts 3,7 kilometer wordt dit strand al tientallen jaren gebruikt als broedplaats voor de Caretta caretta. De laatste jaren staat deze natuurlijke habitat echter onder toenemende druk door kustafslag en de groei van het toerisme. Wetenschappers vermoeden zelfs dat de opvallende stijging van het aantal nesten op het nabijgelegen Çıralı deels te verklaren is doordat schildpadden van het drukkere Tekirova zijn “verhuisd” naar de rustiger en beter beschermde baai ernaast — een teken dat zelfs deze oeroude dieren zich aanpassen aan de veranderingen langs de kust.
Wanneer en waar in Turkije kun je zeeschildpadden zien?
Er zijn grofweg twee manieren om zeeschildpadden te spotten: in het water of op het strand.
1. In het water (bijvoorbeeld tijdens het snorkelen)
Wil je zeeschildpadden van dichtbij in zee zien? Dan is de haven van Kaş dé hotspot. Hier zwemmen ze vaak rustig tussen de vissersbootjes door. Ook in de baai van Limanağzı en voor de kusten van Çıralı en Olympos heb je een grote kans om tijdens het snorkelen een grazend exemplaar tegen te komen.
Zie je er een? Blijf dan rustig liggen en geniet op afstand (minimaal 10 meter). Raak ze nooit aan en zwem niet recht boven ze, zodat ze altijd vrij naar de oppervlakte kunnen om adem te halen.
2. Op het strand (alleen ’s nachts)
Dit is het moment waar veel mensen van dromen: een moeder die ’s nachts haar eieren in het zand begraaft of pasgeboren schildpadjes die hun eerste, wankele tocht naar zee maken. In werkelijkheid is het bijna onmogelijk om hier als bezoeker bij te zijn, omdat het alleen in het donker gebeurt en het een extreem kwetsbare fase is waarin elke menselijke aanwezigheid al snel verstorend werkt.
Op de grote broedstranden, zoals Patara, Çıralı en Belek, leggen de moeders hun eieren meestal tussen 22.00 en 04.00 uur, terwijl de jongen vaak tussen 04.00 en 06.00 uur uitkomen. Precies daarom zijn deze stranden tussen 20.00 en 08.00 uur gesloten voor bezoekers: het licht van een telefoon, flitser of zaklamp kan een moeder afschrikken of pasgeboren schildpadjes de verkeerde kant opsturen — soms met dodelijke gevolgen.
Zeeschildpadden spotten in Turkije?
Zeeschildpadden spotten in Turkije is een unieke ervaring, maar wel één die vraagt om respect voor de natuur en de regels die deze dieren beschermen. Plan je reis dus met zorg, kies voor stranden en excursies die natuurbescherming serieus nemen en geniet op afstand van dit eeuwenoude wonder.
Wil je meer tips, routes en inspiratie voor je reis naar Antalya?
Ontdek het op Antalya.nl — jouw startpunt voor de mooiste plekken langs de Turkse kust.
