Je hebt ze vast weleens gezien: die opvallende blauwe glazen ogen die je overal in Turkije ziet hangen. Aan deuren, in auto’s, in winkels en zelfs aan vliegtuigstaarten. Dit is de nazar boncuğu: een amulet dat volgens het volksgeloof beschermt tegen het boze oog, een jaloerse blik die ongeluk zou kunnen brengen. Maar waar komt dit eeuwenoude bijgeloof vandaan, en wat betekent dat blauwe oog eigenlijk?
Wat is het boze oog precies?
De gedachte achter het boze oog is eenvoudig: men gelooft dat jaloerse of afgunstige blikken ongeluk kunnen veroorzaken. Iemand kan je bewonderen om je succes, je kinderen of je bezittingen en daarbij, vaak onbedoeld, negatieve energie jouw kant op sturen. Dit wordt in Turkije ook wel nazar genoemd.
Het idee is dat deze energie zich kan uiten in kleine, onverklaarbare tegenslagen. Denk aan plotselinge vermoeidheid, hoofdpijn of het gevoel dat alles net even tegenzit. Binnen de Turkse cultuur wordt dit niet altijd letterlijk als oorzaak gezien, maar wel als verklaring voor pech die uit het niets lijkt te komen.
Hoe werkt het blauwe oog (nazar boncuğu)?
Om negatieve energie af te weren, gebruiken veel mensen het blauwe oog: de nazar boncuğu. Volgens het volksgeloof werkt dit amulet als een soort bliksemafleider. Het idee is dat het de jaloerse blik als het ware opvangt en onschadelijk maakt, of, volgens een andere uitleg, terugkaatst naar de afzender.
Er wordt ook weleens gezegd dat het amulet helpt doordat het de aandacht verlegt. Een knalblauw oog trekt dan ook snel de blik, waardoor iemand eerder naar het symbool kijkt dan rechtstreeks naar jou, je kind of je bezittingen. Zo wordt die eerste ‘geladen’ blik, in de logica van het bijgeloof, geneutraliseerd.
Waarom is de nazar boncuğu bijna altijd blauw?
Er zijn verschillende theorieën over waarom het oog blauw is. De meest historische verklaring gaat terug naar de oude Turkse steppevolkeren en hun verering van Tengri, de hemelgod. Blauw was de kleur van de oneindige hemel, en dus van goddelijke bescherming. Daarnaast is er nog een andere verklaring: blauwe ogen waren vroeger in dit deel van de wereld zeldzaam en daardoor verdacht. Men geloofde dat vooral mensen met lichte, indringende ogen het boze oog konden geven, al dan niet onbewust.
De oplossing tegen boze ogen? Vuur met vuur bestrijden met een felblauw amulet als tegenwicht.
Waar kun je dit blauwe amulet in Antalya kopen?
Vooral in de smalle, kronkelende straatjes van de oude stad Kaleiçi struikel je over de souvenirwinkels. De muren hangen hier vol met sleutelhangers, armbandjes en wanddecoraties.
Ben je op zoek naar veel keuze én scherpere prijzen? Wandel dan door naar de Old Bazaar bij de iconische klokkentoren, waar lokale handelaren hun waren al eeuwenlang met passie aanprijzen. Ook de Uzun Çarşı, vlak bij de haven, is een aanrader. Je vindt er duizenden exemplaren in alle soorten en maten: van subtiele oogjes voor aan je autosleutel tot indrukwekkende glazen schijven voor aan de muur.
Wil je liever een echt authentiek amulet? Kijk dan eens bij de glaskunst- en juwelierszaakjes in Kaleiçi of bij de kraampjes met handgemaakte spullen: daar zie je regelmatig amuletten die echt van glas zijn geblazen in plaats van massaproductie. Tip: Let bij het kopen wel even op het gewicht en de afwerking. Een “goede” nazar boncuğu is vaak wat zwaarder, heeft een strak rond oog en geen rommelige randen.
Is jouw blauwe oog gebroken? Dat is juist goed nieuws!
Heb je een prachtige glazen hanger gekocht en valt hij na een week in duizend stukjes op de grond? Of barst je armbandje spontaan zonder dat je ergens tegenaan stootte? Schrik dan niet. Volgens het bijgeloof is dat juist het beste wat je kan overkomen. Als het blauwe oog breekt of barst, betekent dit namelijk dat het zijn werk heeft gedaan. Het heeft een krachtige ‘boze blik’ opgevangen die eigenlijk voor jou bedoeld was. Het amulet heeft zich als het ware voor jou opgeofferd en is daarbij bezweken.
Er is dan wel één strenge regel:
Lijm een gebroken nazar nooit! De beschermende kracht is weg en de opgevangen negatieve energie zit in de scherven. Gooi de stukken dus weg en koop direct een nieuw amulet om weer beschermd te zijn.
Koop een souvenir met betekenis
Of je nu gelooft in de beschermende kracht of niet – zo’n blauw oog aan je muur is een prachtige herinnering aan de Turkse cultuur. En wie weet… een beetje extra bescherming kan nooit kwaad, toch?
Nog een leuk weetje over het boze oog
In het Turks zeggen mensen “Nazar değmesin” – letterlijk: “Moge het boze oog je niet raken.” Het is een veelgehoorde uitdrukking wanneer iemand een compliment krijgt. Vaak zie je dat mensen daarbij ook even aan hun oorlel trekken en drie keer op ongeverfd hout kloppen. Zo “kloppen ze het ongeluk af.
